Mark Twain
"Jean-Luc Godard famously claimed that cinema is the truth 24 times per second; Brian De Palma countered that it's really 24 lies per second; and Pablo Picasso offered the cosmic perspective that art is a lie that tells the truth...." Γράφει σε ένα review του ο γνωστός κριτικός Roger Ebert...
Αρχίζω το μπλογκ μου με ένα πολύ κλισαρισμένο τρόπο αλλά τα δυο αυτά quotes λένε ακριβώς την αλήθεια για τη τέχνη και πολύ πιο ιδιαίτερα για την παραμυθοποιία άρα και τον κινηματογράφο. Η τέχνη ακριβώς υπάρχει για να μας ταξιδεύει σε ένα κόσμο μακρινό από την ρουτίνα και την καθημερινότητα. Ο κινηματογράφος παίρνει αυτή ακριβώς την ιδιότητα της τέχνης και την ανεβάζει σε άλλα -απρόσιτα από άλλες τέχνες- επίπεδα.
Κύριο συστατικό γι'αυτό ένα από τα πιο ανθρώπινα εγκεφαλικά χαρακτηριστικά - την φαντασία. Κάθε ιστορία που μπόρει να ξετυλιχτεί μπροστά μας (είτε προφορικά, είτε γραπτά είτε θεατρικά ή κινηματογραφικά) και ανεξαρτήτως πηγής (δηλ. βασισμένη και σε αληθινά γεγονότα να είναι) χρειάζεται φαντασία για να "παραδοθεί" σε άλλους ανθρώπους. Ο τρόπος στησίματος παίζει πολύ σημαντικό ρόλο.
Ένα απλό καθημερινό παράδειγμα: συγκρίνεται τον τρόπο που λένε ,διάφορα άτομα και ο εαυτός σας, ανέκδοτα... Υπάρχουν άτομα που έχουν το χάρισμα τα πιο απλά σχεδόν χαζά ανέκδοτα να τα μεταμορφώνουν σε ξεκαρδιστικές ιστορίες. Το επίθετο που τους ταιριάζει δεν θα έπρεπε να είναι χιουμορίστες αλλά δεξιοτέχνες παραμυθάδες.
Ο αφηγητής πρέπει να έχει τις δεξιότητες να "τραβήσει" τους θεατές για να μπούνε μέσα στην ιστορία που ξεπροβάλλεται μπροστά τους και να νιώσουν ή να ταυτιστούν με τους χαρακτήρες/πρωταγωνιστές του παραμυθιού. Είναι ακριβώς αυτή την χάρη που πρέπει να έχει ένας σκηνοθέτης - να μπόρει να ξεγελάσει το θεατή (σαν ένας επιδέξιος ταχυδακτυλουργός) στο ό,τι βλέπει μπορεί να είναι πραγματικό. Το παραμύθι ανεξαρτήτως περιεχομένου - από δράκους και μάγισσες μέχρι και μελοδραματικά αστικά δράματα - θα πρέπει να έχει αυτή την ιδιότητα...
Και είναι σε αυτό ακριβώς το σημείο που δεν μπορώ να καταλάβω τους άνθρωπους που αποφεύγουν τις φανταστικές ή περίεργες ταινίες και προτιμούν καθαρόαιμα δράματα και κωμωδίες (υπάρχει και το θέατρο για έτσι είδους έργα)... Είναι σαν να αποπαίρνουν την ίδια χρησιμότητα και αξία του σινεμά... Αν το θέατρο είναι "μίμηση τέλειας πράξης" (κάτι έτσι μας λένε στην αρχαία γραμματεία της 2ας λυκείου) το σινεμά είναι μίμηση ανέφικτης πράξης - πράξης που δεν μπορεί να τη μιμηθείς με τα παραδοσιακά θεατρικά ή γραπτά μέσα. Οι πλείστοι από εμάς έχουμε ζήσει φρικτούς πόλεμους - την ζωική, βίαιη φύση και αυτοκαταστροφική μανία του ανθρώπου - μόνο μέσα σε σκοτεινές αίθουσες... Ακόμη έχουμε ταξιδεύσει στο διάστημα, επισκεφτεί νέες χώρες και πολλά άλλα μέσω μιας οθόνης.
Ο γραπτός λόγος έρχεται κοντά στο να μπόρει να σε "πάρει παντού" και μάλιστα, όπως πολύ υποστηρίζουν, με ένα πιο εντυπωσιακό τρόπο αφήνοντας τον εγκέφαλο του καθενός να στήσει την ιστορία όπως αυτός θέλει... Εγώ όμως, ποτέ βιβλιοφάγος και φανατικός εραστής του σινεμά, πιστεύω πως το σινεμά δεν σκοτώνει τη φαντασία... Εξάλλου κάθε πλάνο δείχνει κάθε φορά ένα σημείο του ορίζοντα και τα άλλα 3 τα συμπληρώνει η φαντασία του καθενού. Ο κινηματογράφος αποτελεί μια ολοκληρωμένη εμπειρία που ερεθίζει -ίσως τις περισσότερες από οποιαδήποτε άλλη τέχνη- αισθήσεις.
Ο άνθρωπος είχε την ανάγκη για παραμύθια και μύθους πριν καν ανακαλύψει τον γραπτό λόγο... Είναι μια πρωταρχική ανάγκη του ανθρώπου σε διάφορες φάσεις της ζωής του - αλλά συνήθως στις φάσεις της αποκορύφωσης ακραίων αισθημάτων, περιστάσεων και συνθηκών. Σε εποχές ευμάρειας το παραμύθι ακμάζει γιατί ο άνθρωπος θέλει πολιτιστική ανάπτυξη, σε εποχές μαρασμού ακμάζει επείδη ο άνθρωπος έχει την ανάγκη για ελπίδα και προσμονή για κάτι καλύτερο (και όπως όλες τις τέχνες οι καλύτερες δουλειές έρχονται μετά από πόνο που έχει περάσει ο καλλιτέχνης). Ένα αρκετά σύγχρονο παράδειγμα άνθισης παραμυθοποιίας σε περίοδο μαρασμού είναι στις δεκαετίες του 30 και 40 (περίοδο μεσοπολέμου και 2ου Παγκοσμίου Πολέμου) που αναπτύχθηκε και μια νέα τέχνη (νομίζω ονομάζεται 9η αν δεν κάνω λάθος - όπως και το σινεμά είναι η 7η, αλλά δεν έχω ιδέα ποιά και αν υπάρχει 8η) τα κόμικς... Και όλα σχεδόν επιδεικνύουν την ανάγκη του κόσμου για ελπίδα για σωτηρία, για καλύτερες μέρες όπου ένας υπερήρωας (σωτήρας - που υπάρχει σε παραμύθια από χιλιάδες χρόνια πριν: ο Ηρακλής, ο Προμηθέας, ο Αχιλλέας, ο Χριστός κλπ
) θα τους "ελευθερώσει".
Πολλοί κατηγορούν το σύγχρονο σινεμά για το ότι έχει παραπέσει σε πολύ φανταστικούς δρόμους, σε παιδιάστικες ταινίες και παραμυθόκοσμους που δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα. Αυτοί οι ανθρώποι προφανώς δολοφόνησαν προ καιρού το εσωτερικό τους παιδί και θεωρούν τα παραμύθια μόνο παιδική υπόθεση - αντιθέτως τα παραμύθια και η φαντασία είναι ένα από τα διαχρονικότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά και τρόπος έκφρασης αφού ο συμβολισμός, οι αλληγορίες και οι παραλληλισμοί επιτρέπουν μια μεγάλη γκάμα επικοινωνίας στον αφηγητή.
Χωρίς να ικανοποιούμε το παιδί μέσα μας αφήνουμε τον εαυτό μας να γίνει ένα με την ρουτίνα - ένα μουντό, άχρωμο άτομο...
Αρχίζω το μπλογκ μου με ένα πολύ κλισαρισμένο τρόπο αλλά τα δυο αυτά quotes λένε ακριβώς την αλήθεια για τη τέχνη και πολύ πιο ιδιαίτερα για την παραμυθοποιία άρα και τον κινηματογράφο. Η τέχνη ακριβώς υπάρχει για να μας ταξιδεύει σε ένα κόσμο μακρινό από την ρουτίνα και την καθημερινότητα. Ο κινηματογράφος παίρνει αυτή ακριβώς την ιδιότητα της τέχνης και την ανεβάζει σε άλλα -απρόσιτα από άλλες τέχνες- επίπεδα.
Κύριο συστατικό γι'αυτό ένα από τα πιο ανθρώπινα εγκεφαλικά χαρακτηριστικά - την φαντασία. Κάθε ιστορία που μπόρει να ξετυλιχτεί μπροστά μας (είτε προφορικά, είτε γραπτά είτε θεατρικά ή κινηματογραφικά) και ανεξαρτήτως πηγής (δηλ. βασισμένη και σε αληθινά γεγονότα να είναι) χρειάζεται φαντασία για να "παραδοθεί" σε άλλους ανθρώπους. Ο τρόπος στησίματος παίζει πολύ σημαντικό ρόλο.
Ένα απλό καθημερινό παράδειγμα: συγκρίνεται τον τρόπο που λένε ,διάφορα άτομα και ο εαυτός σας, ανέκδοτα... Υπάρχουν άτομα που έχουν το χάρισμα τα πιο απλά σχεδόν χαζά ανέκδοτα να τα μεταμορφώνουν σε ξεκαρδιστικές ιστορίες. Το επίθετο που τους ταιριάζει δεν θα έπρεπε να είναι χιουμορίστες αλλά δεξιοτέχνες παραμυθάδες.
Ο αφηγητής πρέπει να έχει τις δεξιότητες να "τραβήσει" τους θεατές για να μπούνε μέσα στην ιστορία που ξεπροβάλλεται μπροστά τους και να νιώσουν ή να ταυτιστούν με τους χαρακτήρες/πρωταγωνιστές του παραμυθιού. Είναι ακριβώς αυτή την χάρη που πρέπει να έχει ένας σκηνοθέτης - να μπόρει να ξεγελάσει το θεατή (σαν ένας επιδέξιος ταχυδακτυλουργός) στο ό,τι βλέπει μπορεί να είναι πραγματικό. Το παραμύθι ανεξαρτήτως περιεχομένου - από δράκους και μάγισσες μέχρι και μελοδραματικά αστικά δράματα - θα πρέπει να έχει αυτή την ιδιότητα...
Και είναι σε αυτό ακριβώς το σημείο που δεν μπορώ να καταλάβω τους άνθρωπους που αποφεύγουν τις φανταστικές ή περίεργες ταινίες και προτιμούν καθαρόαιμα δράματα και κωμωδίες (υπάρχει και το θέατρο για έτσι είδους έργα)... Είναι σαν να αποπαίρνουν την ίδια χρησιμότητα και αξία του σινεμά... Αν το θέατρο είναι "μίμηση τέλειας πράξης" (κάτι έτσι μας λένε στην αρχαία γραμματεία της 2ας λυκείου) το σινεμά είναι μίμηση ανέφικτης πράξης - πράξης που δεν μπορεί να τη μιμηθείς με τα παραδοσιακά θεατρικά ή γραπτά μέσα. Οι πλείστοι από εμάς έχουμε ζήσει φρικτούς πόλεμους - την ζωική, βίαιη φύση και αυτοκαταστροφική μανία του ανθρώπου - μόνο μέσα σε σκοτεινές αίθουσες... Ακόμη έχουμε ταξιδεύσει στο διάστημα, επισκεφτεί νέες χώρες και πολλά άλλα μέσω μιας οθόνης.
Ο γραπτός λόγος έρχεται κοντά στο να μπόρει να σε "πάρει παντού" και μάλιστα, όπως πολύ υποστηρίζουν, με ένα πιο εντυπωσιακό τρόπο αφήνοντας τον εγκέφαλο του καθενός να στήσει την ιστορία όπως αυτός θέλει... Εγώ όμως, ποτέ βιβλιοφάγος και φανατικός εραστής του σινεμά, πιστεύω πως το σινεμά δεν σκοτώνει τη φαντασία... Εξάλλου κάθε πλάνο δείχνει κάθε φορά ένα σημείο του ορίζοντα και τα άλλα 3 τα συμπληρώνει η φαντασία του καθενού. Ο κινηματογράφος αποτελεί μια ολοκληρωμένη εμπειρία που ερεθίζει -ίσως τις περισσότερες από οποιαδήποτε άλλη τέχνη- αισθήσεις.
Ο άνθρωπος είχε την ανάγκη για παραμύθια και μύθους πριν καν ανακαλύψει τον γραπτό λόγο... Είναι μια πρωταρχική ανάγκη του ανθρώπου σε διάφορες φάσεις της ζωής του - αλλά συνήθως στις φάσεις της αποκορύφωσης ακραίων αισθημάτων, περιστάσεων και συνθηκών. Σε εποχές ευμάρειας το παραμύθι ακμάζει γιατί ο άνθρωπος θέλει πολιτιστική ανάπτυξη, σε εποχές μαρασμού ακμάζει επείδη ο άνθρωπος έχει την ανάγκη για ελπίδα και προσμονή για κάτι καλύτερο (και όπως όλες τις τέχνες οι καλύτερες δουλειές έρχονται μετά από πόνο που έχει περάσει ο καλλιτέχνης). Ένα αρκετά σύγχρονο παράδειγμα άνθισης παραμυθοποιίας σε περίοδο μαρασμού είναι στις δεκαετίες του 30 και 40 (περίοδο μεσοπολέμου και 2ου Παγκοσμίου Πολέμου) που αναπτύχθηκε και μια νέα τέχνη (νομίζω ονομάζεται 9η αν δεν κάνω λάθος - όπως και το σινεμά είναι η 7η, αλλά δεν έχω ιδέα ποιά και αν υπάρχει 8η) τα κόμικς... Και όλα σχεδόν επιδεικνύουν την ανάγκη του κόσμου για ελπίδα για σωτηρία, για καλύτερες μέρες όπου ένας υπερήρωας (σωτήρας - που υπάρχει σε παραμύθια από χιλιάδες χρόνια πριν: ο Ηρακλής, ο Προμηθέας, ο Αχιλλέας, ο Χριστός κλπ
) θα τους "ελευθερώσει". Πολλοί κατηγορούν το σύγχρονο σινεμά για το ότι έχει παραπέσει σε πολύ φανταστικούς δρόμους, σε παιδιάστικες ταινίες και παραμυθόκοσμους που δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα. Αυτοί οι ανθρώποι προφανώς δολοφόνησαν προ καιρού το εσωτερικό τους παιδί και θεωρούν τα παραμύθια μόνο παιδική υπόθεση - αντιθέτως τα παραμύθια και η φαντασία είναι ένα από τα διαχρονικότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά και τρόπος έκφρασης αφού ο συμβολισμός, οι αλληγορίες και οι παραλληλισμοί επιτρέπουν μια μεγάλη γκάμα επικοινωνίας στον αφηγητή.
Χωρίς να ικανοποιούμε το παιδί μέσα μας αφήνουμε τον εαυτό μας να γίνει ένα με την ρουτίνα - ένα μουντό, άχρωμο άτομο...
1 comments:
Pan's labyrinth, Pan's labyrinth...!
what about video games? Art is art... cinema is art (sometimes)...
Post a Comment